Trong nhà máy sợi, mỗi quả sợi thành phẩm đều được quấn trên một ống cone giấy (còn gọi là ống côn giấy, ống bobbin côn, quả côn giấy). Ống nhỏ, giá chỉ khoảng một nghìn đồng, nhưng nếu sai góc côn, méo hoặc bề mặt không phù hợp thì quả sợi dễ sụt, tuột vòng, đứt sợi khi xả trên máy dệt kim hay máy dệt thoi. Bài viết này giới thiệu các loại ống cone giấy ngành dệt, cách đọc góc côn 3°30', 4°20', 5°57', 9°15', quy trình sản xuất trên máy làm ống cone tự động và những linh kiện, phụ tùng cần thay thế định kỳ trên dây chuyền.

1. Ống cone giấy là gì?

Ống cone giấy là ống hình nón cụt làm từ nhiều lớp giấy kraft hoặc giấy bìa xám, dán keo và ép định hình trên khuôn. Sợi từ máy đánh ống (autoconer) được quấn chéo lên ống thành quả sợi, sau đó chuyển sang các công đoạn dệt kim, dệt thoi, se sợi, nhuộm hoặc đóng gói xuất khẩu. So với ống thẳng (ống giấy trụ), hình côn giúp sợi tuột ra khỏi đỉnh quả dễ hơn khi xả theo phương dọc trục ở tốc độ cao.

Trên thị trường, ống cone giấy thường được gọi theo góc côn, chiều dài và trọng lượng, ví dụ "côn 4°20' dài 170mm nặng 36g". Đây là ba thông số khách hàng ngành sợi luôn hỏi đầu tiên.

2. Các loại ống cone giấy theo góc côn

Góc côn trên ống cone là nửa góc ở đỉnh (half angle), đọc theo độ và phút. Vì vậy 4°20' là 4 độ 20 phút, tương đương khoảng 4,33°, không phải 4,2°; còn 5°57' tương đương 5,95°. Các góc côn ống quấn sợi dạng quấn chéo đã được tiêu chuẩn hóa trong bộ tiêu chuẩn quốc tế về ống côn và ống quấn sợi dệt.

Bảng trên mang tính tham khảo. Góc côn đúng phải khớp với đầu giữ ống (holder) và trục cắm trên máy đánh ống của nhà máy. Côn nhỏ hơn thiết kế sẽ cắm quá sâu, bó chặt, khó rút ống khi thay quả. Côn lớn hơn sẽ cắm nông, lỏng, rung khi chạy, quả sợi quấn không đều và máy hay dừng ở bộ dò sợi.

Kích thước và trọng lượng tham khảo

• Côn 3°30': dài phổ biến 175mm, 230mm, 280mm; đường kính trong đáy khoảng 46 – 72mm; nặng từ 30g đến khoảng 77g.
• Côn 4°20': dài phổ biến 170mm; đường kính trong đáy khoảng 59mm; nặng 32 – 40g.
• Côn 5°57' và 9°15': kích thước theo bản vẽ của từng nhà máy và loại máy đánh ống.

Trọng lượng ống và định lượng giấy (GSM) là hai thông số khác nhau. Khi đặt hàng nên ghi rõ cả hai, kèm chiều dài, đường kính trong tại đáy và tại đỉnh (có ghi vị trí đo), độ dày thành, dung sai.

3. Phân loại theo bề mặt và kiểu đầu ống

• Ống cone bề mặt trơn: dùng cho sợi thông thường, giá thấp nhất.
• Ống cone phủ nhung (velvet): lớp nhung giúp lớp sợi đầu tiên bám đều, sợi tuột ra êm, hợp với sợi cotton mảnh và sợi filament tổng hợp.
• Ống cone dập nổi (embossed): bề mặt có vân nổi tăng độ bám, chống sụt quả với sợi chi số thô hoặc sợi trơn.
• Đầu mũi bo tròn (bull-nose) hoặc làm cứng: giúp sợi không vướng ở đỉnh khi xả và đầu ống không bị bẹp.
• Rãnh đáy (thread reserve groove) và khía đuôi chữ Y, U, V: giữ đuôi sợi dự trữ để nối quả nhanh trên máy dệt.
• In vạch, in màu ký hiệu: phân biệt chi số, lô sợi, khách hàng ngay trên ống.

4. Quy trình sản xuất ống cone giấy trên máy tự động

Một dây chuyền làm ống cone giấy tự động thường gồm bốn cụm: cụm quấn ống, cụm in, lò sấy và cụm hoàn thiện, điều khiển bằng PLC. Các dòng máy nhập từ Trung Quốc hiện chạy ổn định khoảng 85 – 95 ống mỗi phút, tức hơn 70.000 ống mỗi ngày.

1. Chuẩn bị giấy: cuộn giấy kraft hoặc bìa xám khổ lớn được xẻ về đúng khổ máy (khoảng 1.160 – 1.170mm tùy cỡ côn). Mép giấy phải thẳng, sạch xơ, nên xưởng thường xẻ bằng dao tròn xẻ giấy trên máy chia cuộn.
2. Cấp giấy và căng giấy: giấy được kéo vào máy qua hệ thống chỉnh lệch tự động và điều khiển lực căng không đổi, sau đó tráng keo hai mặt.
3. Cắt phôi: băng giấy được cắt thành phôi hình quạt theo góc côn bằng cụm dao khí nén: dao cắt góc, dao xiên, dao cung, dao lớn nhỏ và dao răng cưa máy làm ống cone.
4. Quấn định hình: phôi được kẹp và quấn lên khuôn côn từ 2 đến 8 lớp, con lăn ép dài ép chặt các lớp giấy cho kín keo, đúng hình.
5. In: in vạch, in ký hiệu màu lên thân ống.
6. Sấy: ống đi qua lò sấy điện, hơi hoặc than cho keo khô và ống cứng lại.
7. Hoàn thiện: bôi trơn và bo đầu mũi, đánh bóng đáy, phủ nhung, xẻ rãnh đáy, khía đuôi, đếm và xếp chồng.

5. Linh kiện, phụ tùng máy làm ống cone giấy cần thay thế

Máy làm ống cone chạy liên tục hai, ba ca, nên một số linh kiện mòn nhanh và cần có sẵn phụ tùng thay thế:

Dao răng cưa và các loại dao cắt phôi

Đây là nhóm hao mòn nhanh nhất. Dao cắt giấy kraft nhiều lớp có tráng keo, nên lưỡi vừa bị mài mòn vừa bị keo bám. Khi dao cùn, mép phôi xơ, cắt không dứt, phôi lệch hình khiến ống quấn bị hở mí, lệch côn, tỷ lệ phế phẩm tăng. Ngoài dao răng cưa, cụm cắt còn có dao cắt góc, dao xiên và dao cung (dao cắt cong) theo từng cỡ côn.

Nhiều xưởng phải chờ phụ tùng từ hãng máy bên Trung Quốc nhiều tuần, trong khi máy đứng. Dao Cưa Công Nghiệp DTS nhận gia công dao răng cưa theo mẫu và các loại dao cắt phôi cho máy làm ống cone, vật liệu SKD11, HSS hoặc carbide tùy độ dày giấy và sản lượng, đồng thời nhận mài lại dao cũ để giảm chi phí thay mới. Khách tại TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai được kỹ thuật DTS đến đo dao tận xưởng miễn phí; khách ở xa chỉ cần gửi dao mẫu qua chành xe hoặc chụp ảnh qua Zalo.

Lớp bọc nhám (emery cover)

Lớp nhám bọc trên trục hoặc con lăn của cụm quấn, tạo ma sát để kéo và giữ giấy không trượt trong lúc quấn. Khi lớp nhám mòn nhẵn, giấy dễ trượt, lớp quấn không đều và phải bọc lại.

Bánh xe mút (sponge wheel)

Bánh xe bọc mút mềm, dùng để lăn tiếp xúc êm lên bề mặt giấy hoặc ống, chẳng hạn trong khâu lăn keo, bôi trơn đầu mũi hay hỗ trợ ép mà không làm hằn bề mặt. Mút bị chai cứng hoặc rách sẽ làm keo, dầu ra không đều.

Con lăn ép dài và giá đỡ con lăn ép

Con lăn ép dài (long press roller) ép các lớp giấy lên khuôn côn, đuổi bọt khí và giúp keo bám đều. Giá đỡ con lăn ép (press roller shelf) giữ con lăn đúng vị trí và lực ép. Con lăn mòn lệch hoặc giá đỡ rơ sẽ khiến ống bị phồng, bong lớp hoặc méo.

Vòng bi nhỏ

Vòng bi cỡ nhỏ lắp ở các con lăn, đầu kẹp, cụm truyền động. Môi trường nhiều bụi giấy và keo làm vòng bi nhanh khô mỡ, kêu và kẹt, cần kiểm tra và thay định kỳ.

Các bộ phận khác

Khuôn côn theo từng góc côn, đầu kẹp phôi (gripper), dây đai truyền động, bộ dò và cảm biến, nhiệt trở lò sấy, chổi và bánh phủ nhung ở cụm hoàn thiện.

6. Mẹo giảm phế phẩm khi sản xuất ống cone giấy

• Kiểm tra độ ẩm giấy trước khi chạy, giấy quá ẩm làm ống mềm và méo sau sấy.
• Lập lịch thay hoặc mài dao cắt phôi theo sản lượng, không đợi đến khi mép phôi xơ mới thay.
• Luôn có ít nhất một bộ dao dự phòng cho mỗi cỡ côn đang chạy.
• Đo góc côn, độ tròn và đường kính trong đáy ống theo lô bằng dưỡng đo hoặc trục chuẩn của khách hàng.
• Vệ sinh keo bám trên dao, con lăn và khuôn sau mỗi ca.

7. Mua dao và phụ tùng máy làm ống cone ở đâu?

Các nhà máy sợi và xưởng ống giấy ngành dệt tập trung nhiều ở Bình Dương, Tây Ninh, Long An, TP HCM ở phía Nam và Bắc Giang, Hưng Yên, Quảng Nam ở phía Bắc và miền Trung. DTS giao hàng toàn quốc, cung cấp dao răng cưa, dao thẳng, dao tròn, dao cắt ống giấy và dao cắt giấy kraft cho xưởng làm ống cone, ống bobbin và ống lõi giấy. Anh chị cần thay dao cho máy làm ống cone, hãy gửi ảnh dao hoặc bản vẽ qua Zalo để được tư vấn đúng kích thước và vật liệu.