"Dao mẻ quá, làm cứng hơn cho anh." Đây là yêu cầu chúng tôi nghe nhiều nhất từ các xưởng đang gặp sự cố dao. Nghe rất hợp lý, nhưng trong nhiều trường hợp, dao cứng hơn lại mẻ nhanh hơn. Lý do nằm ở hai tính chất luôn kéo nhau theo hai hướng: độ cứng và độ dai.

Độ cứng chống mòn, độ dai chống vỡ

Độ cứng, đo bằng thang Rockwell C (HRC), cho biết lưỡi dao chống mài mòn tốt đến đâu. Dao càng cứng thì mép cắt càng lâu tròn đi, càng lâu phải mài.

Độ dai là khả năng hấp thụ va đập mà không nứt, không vỡ. Các nhà sản xuất dao thường đo bằng độ bền uốn ngang. Theo American Cutting Edge, một hãng dao công nghiệp ở Mỹ, hai đại lượng này thường tỉ lệ nghịch: vật liệu càng cứng thì càng giòn.

Nguyên nhân nằm trong cấu trúc thép. Để cứng, thép cần nhiều cacbit (hạt hợp chất rất cứng của cacbon với crom, vanadi, vonfram). Nhưng cacbit to và nhiều cũng là chỗ vết nứt bắt đầu. Hạt thép thô, austenit dư còn sót lại sau tôi cũng làm dao giòn hơn. Vì vậy đẩy độ cứng lên thêm vài HRC có thể đổi lấy một con dao dễ vỡ.

Đọc lưỡi dao: đang chết vì mòn hay vì mẻ?

Trước khi đổi vật liệu, hãy nhìn kỹ mép dao cũ dưới đèn hoặc kính lúp. Dạng hỏng trên lưỡi nói khá rõ vấn đề nằm ở đâu.

Không phải lúc nào cũng do vật liệu dao

Nhiều trường hợp dao mẻ dù vật liệu và nhiệt luyện đều ổn. Những điểm nên kiểm tra trên máy:

• Khe hở và độ chồng giữa dao trên, dao dưới khi cắt kiểu cắt kéo. Hở quá thì xé vật liệu, chồng quá thì hai lưỡi cà vào nhau.
• Độ đảo của trục dao. Dao tròn đảo vài phần trăm milimét đã đủ tạo va đập lặp lại ở mép.
• Lực ép của cụm dao khí nén. Áp lực khí quá cao làm mép dao tì mạnh vào dao đế.
• Tạp chất trong vật liệu cắt: giấy tái chế lẫn cát, kim bấm, màng nhựa lẫn hạt độn khoáng.
• Cách mài lại. Mài khô hoặc ăn dao sâu làm nóng mép, mép bị ram lại và mềm đi.

Một trường hợp ở Bình Dương

Một xưởng sản xuất ống giấy ở Bình Dương từng gặp tình trạng dao cắt ống vừa mòn nhanh vừa hay mẻ. Ống giấy bị xơ đầu, mép cắt không sạch, ảnh hưởng chất lượng hàng giao, và thợ phải dừng máy thay dao liên tục. Sau khi chuyển sang dùng dao cắt ống giấy do DTS cung cấp, tình trạng mòn, mẻ được khắc phục và xưởng không còn phải dừng máy thay dao liên tục.

Từ những trường hợp như vậy, bài học chung là: thứ cần tìm không phải "dao cứng nhất", mà là dao có độ cứng và độ dai cân bằng đúng với điều kiện cắt thực tế.

Chọn vật liệu theo kiểu hỏng

• SKD11: cân bằng tốt giữa cứng và dai, giá hợp lý. Phù hợp đa số dao tròn SKD11 chia cuộn giấy, màng, dao cắt ống giấy.
• DC53: cứng ngang hoặc hơn SKD11 nhưng dai hơn đáng kể. Lựa chọn tốt khi dao SKD11 hay mẻ mảng nhỏ, ví dụ dao cắt tôn mỏng, dao máy xé.
• Thép gió SKH51, M2: cứng hơn và giữ độ cứng khi lưỡi nóng. Hợp với cắt liên tục, tốc độ cao như dao xén giấy thép gió, dao cắt tờ.
• Carbide: cứng nhất, chống mòn vượt trội nhưng giòn. Chỉ nên dùng khi máy ổn định, ít rung, vật liệu không lẫn vật cứng. Xem thêm dao tròn hợp kim carbide.
• SKD61, H13: dai nhất trong nhóm này, độ cứng thấp hơn. Dùng cho dao chịu va đập mạnh, dao cắt nóng.

Gửi dao cũ để được tư vấn

Cách nhanh nhất để chọn đúng là cho chúng tôi xem con dao đang hỏng. Khách ở TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai được kỹ thuật DTS đến đo và xem dao tận nơi miễn phí. Khách ở Hà Nội, Thái Nguyên, Quảng Ngãi hay Long An có thể chụp ảnh mép dao gửi qua Zalo hoặc gửi dao mẫu bằng chuyển phát. Chúng tôi sẽ cho biết dao đang chết vì mòn hay vì mẻ, và đề xuất vật liệu, độ cứng, góc lưỡi phù hợp.