Xưởng gỗ nào từng bào gỗ tràm, gỗ sồi nhiều mắt chắc đã gặp cảnh mặt gỗ bị bứt thớ ở quanh mắt, phải chà nhám rất lâu. Nhiều xưởng chuyển sang trục dao xoắn ốc và thấy mặt gỗ đẹp hơn, máy êm hơn. Nhưng trục xoắn ốc không phải lúc nào cũng là lựa chọn đúng. Bài này so sánh hai kiểu để xưởng tự quyết định.

Hai kiểu trục dao khác nhau thế nào

Một tạp chí nghề mộc Canada giải thích: các mảnh dao xếp so le quanh trục nên mỗi lúc chỉ một, hai mảnh rộng khoảng 13–19 mm cắt vào gỗ, còn dao thẳng thì ăn cả lưỡi ba, bốn lần mỗi vòng quay.

Ưu điểm của trục xoắn ốc

• Êm hơn. Cùng tạp chí đo một cặp máy bào cùng đời: máy dao thẳng khoảng 99–101 dB, máy trục xoắn ốc khoảng 90–92 dB khi đang cắt.
• Ít bứt thớ. Bào thử gỗ thích vân xoắn và óc chó nhiều mắt, cả ba loại trục xoắn ốc đều ít bứt thớ hơn dao thẳng. Tác giả cho rằng phần lớn là nhờ carbide giữ sắc lâu hơn thép gió.
• Bền khi gặp đinh, ghim. Dao bào mảnh carbide ít bị mẻ hơn dao thép gió, và nếu mẻ thì chỉ thay một mảnh.
• Thay dao nhanh, không cần chỉnh độ cao. Mảnh dao tựa vào ổ định vị trên trục, không phải căn từng lưỡi như dao thẳng.

Một xưởng dao Trung Quốc còn cho biết kiểu xếp xoắn làm diện tích cắt tức thời nhỏ, ít va đập, và mảnh dao cạnh cong cho mặt gỗ mịn hơn, có thể bỏ bớt công đoạn chà nhám thô.

Nhược điểm cần biết

• Giá trục xoắn ốc cao hơn nhiều so với một bộ dao thẳng.
• Luôn có mảnh dao chạm gỗ nên máy cần công suất lớn hơn một chút.
• Mỗi mảnh dao phải siết vít đúng lực. Một hãng trục xoắn ốc Mỹ ghi lực siết 55 in-lb (khoảng 6,2 N·m); siết lỏng thì mảnh dao lỏng, siết quá thì mảnh dao nứt.
• Carbide vẫn mẻ khi va đinh lớn.

Mảnh dao bốn cạnh, hai cạnh và cạnh cong

Dao bào mảnh hợp kim phổ biến nhất là mảnh vuông cạnh khoảng 15–19 mm, dày 1,5–2,5 mm, có bốn cạnh cắt. Mỗi cạnh mòn thì xoay 90° dùng cạnh kế tiếp. Có loại mảnh dài hai cạnh, ít mảnh hơn nhưng phải thay thường hơn. Cạnh cắt thường được mài cong nhẹ để góc mảnh dao không cày rãnh trên mặt gỗ.

DTS thường khuyên khách: máy bào chạy nhiều ca, gỗ tràm, gỗ tạp nhiều mắt, phôi tái chế dễ lẫn đinh thì trục xoắn ốc gắn dao bào mảnh carbide nhanh hoàn vốn; máy ít chạy, gỗ sạch thì dao bào thẳng vẫn đủ dùng.

Cắt nặng và cắt nhẹ

Theo xưởng dao Trung Quốc nói trên, trục xoắn ốc chia hai kiểu theo góc giữa cạnh cắt và đường miệng bào:

• Cắt nặng: lực cắt nhỏ, êm, mặt gỗ đẹp, chế tạo phức tạp hơn nên giá cao hơn. Dùng cho máy phay định hình, máy tupi, máy bào bốn mặt.
• Cắt nhẹ: mảnh dao đặt vuông, giá thấp hơn, dùng bào phẳng.

Xoay và thay mảnh dao

1. Lau sạch mảnh dao và ổ dao trước khi xoay. Một hạt mùn kẹt dưới mảnh dao làm mảnh đó cao hơn các mảnh khác.
2. Xoay 90°. Nhiều mảnh dao có dấu chấm để biết cạnh nào đã dùng.
3. Ấn nhẹ, đẩy mảnh dao cho mặt đáy áp sát ổ, rồi siết vít.
4. Bôi chút dầu vào ren vít để lần sau dễ mở.
5. Kiểm tra mảnh dao nứt, mẻ trước khi chạy máy.

Khi nào nên giữ dao thẳng

• Máy ít chạy, gỗ mềm, sạch, ít mắt.
• Xưởng có sẵn máy mài dao thẳng và thợ mài giỏi.
• Cần lưỡi dao định hình, không phải bào phẳng. Xem bài dao bào gỗ.

Liên hệ DTS

Khách ở TP HCM, Bình Dương, Đồng Nai được đo dao tận nơi miễn phí. Các xưởng gỗ ở Gia Lai, Đắk Lắk, Nghệ An hay Bắc Ninh có thể gửi model máy bào, đường kính trục và ảnh mảnh dao qua Zalo để được tư vấn.