Dao dát lưỡi là loại dao có thân bằng thép kết cấu dẻo, còn phần lưỡi là một dải thép gió HSS hoặc mảnh hợp kim carbide được hàn lên. Cách làm này giúp dao vừa có lưỡi cứng, chịu mòn, vừa có thân dẻo, chịu va đập và giá thành hợp lý hơn dao nguyên khối. Loại dao này xuất hiện nhiều trong dao nghiền nhựa, dao băm gỗ, dao máy bào và dao cắt giấy khổ lớn.

Điểm yếu của dao dát lưỡi nằm ở mối hàn. Một mối hàn có rỗ khí hoặc nứt chân tóc có thể vẫn chạy được vài ngày, sau đó lưỡi bong ra giữa ca. Với máy nghiền, máy băm chạy tốc độ cao, mảnh lưỡi văng ra là rủi ro an toàn rất lớn. Vì vậy kiểm tra mối hàn là bước không thể bỏ qua, cả khi nhận dao mới lẫn khi đem dao đi mài lại.

Bước 1: Làm sạch trước khi kiểm tra

Vết nứt nhỏ rất dễ bị che bởi lớp thuốc hàn thừa, xỉ và dầu. Trước khi kiểm tra, dao nên được phun cát nhẹ hoặc đánh bóng sơ để loại bỏ vảy hàn và tạp chất trên bề mặt, sau đó rửa bằng dầu hỏa và lau khô. Chỉ khi bề mặt sạch, các khuyết tật mới hiện rõ.

Bước 2: Quan sát mối hàn bằng mắt và kính lúp

Dùng kính lúp 5 đến 10 lần, quan sát dọc toàn bộ đường hàn ở cả hai mặt và hai đầu dao. Cần tìm:

• Vết nứt trên lưỡi hoặc dọc đường hàn, đặc biệt ở hai đầu mảnh carbide, nơi ứng suất tập trung nhiều nhất.
• Khe hở hoặc đoạn hàn không ngấu, chỗ kim loại hàn không chảy kín giữa lưỡi và thân.
• Rỗ khí, lỗ nhỏ trên đường hàn.
• Lớp hàn quá dày hoặc không đều. Lớp hàn tốt thường mỏng và đều, nếu quá dày thì độ bền mối hàn giảm.
• Mảnh lưỡi bị lệch vị trí so với thân, làm lưỡi sau khi mài không thẳng hàng.

Bước 3: Gõ thử và nghe âm thanh

Treo dao lên hoặc kê trên hai điểm, dùng búa nhỏ hoặc thanh kim loại gõ nhẹ dọc theo lưỡi. Mối hàn tốt cho âm thanh trong và đanh, đều trên toàn chiều dài. Nếu có đoạn âm thanh đục, rè hoặc khác hẳn các đoạn còn lại, rất có thể bên dưới đoạn đó mối hàn không bám tốt. Cách này đơn giản nhưng rất hữu ích với dao dài như dao máy cắt giấy hoặc dao băm gỗ.

Bước 4: Thử thấm màu với vết nứt nhỏ

Với những vết nứt mắt thường khó thấy, có thể dùng bộ dung dịch thấm màu bán sẵn. Phun dung dịch thấm lên mối hàn, chờ vài phút, lau sạch rồi phun lớp hiện màu. Vết nứt sẽ hiện thành đường màu đỏ rõ trên nền trắng. Phương pháp này rẻ, nhanh và không làm hỏng dao.

Bước 5: Kiểm tra độ phẳng và độ cứng sau hàn

Nhiệt hàn có thể làm dao cong vênh. Đặt dao lên bàn phẳng hoặc dùng thước thẳng và thước lá để kiểm tra độ cong theo chiều dài. Dao cong sẽ khó lắp, cắt không đều và tạo ứng suất lên mối hàn khi siết bulông. Nếu có máy đo độ cứng, nên đo thêm phần lưỡi gần mối hàn, vì quá nhiệt khi hàn có thể làm mềm lưỡi HSS tại vùng này.

Trong dịch vụ mài dao của DTS, mỗi con dao dát lưỡi gửi về đều được làm sạch và soi mối hàn trước khi mài. Dao có dấu hiệu nứt hoặc bong mối hàn sẽ được báo lại cho khách, không mài tiếp để tránh rủi ro khi lắp lại máy.

Nguyên nhân thường gặp gây lỗi mối hàn

• Bề mặt thân và lưỡi không sạch trước khi hàn, còn dầu hoặc oxit.
• Thiếu thuốc hàn hoặc dùng sai loại thuốc hàn.
• Nhiệt độ hàn quá cao làm cháy lưỡi, hoặc quá thấp khiến vật liệu hàn không chảy kín.
• Làm nguội quá nhanh sau khi hàn. Carbide và thép giãn nở khác nhau nên làm nguội nhanh dễ gây nứt.
• Mài lại sai cách, mài quá mạnh làm nóng cục bộ vùng mối hàn.

Khi nào nên thay dao thay vì sửa?

Dao có vết nứt chạy xuyên qua lưỡi, hoặc bong mối hàn trên một đoạn dài, không nên tiếp tục sử dụng. Hàn lại có thể khắc phục tạm thời nhưng thân dao đã chịu nhiệt nhiều lần, độ bền giảm rõ. Lúc này thay dao mới là lựa chọn an toàn hơn.

Các xưởng nhựa, gỗ và giấy ở Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Thái Nguyên, Bắc Giang và Quảng Ngãi có thể gửi dao về DTS qua Viettel Post, J&T hoặc xe Phương Trang để kiểm tra và mài lại. DTS cũng cung cấp dao ghép lưỡi, dao đắp lưỡi HSS và dao hàn carbide theo kích thước máy của khách.